Kaarten, Almanakken en Vaar wijzers
Geactualiseerd: augustus 2026
Kijk in de zijkolom of onderaan dit artikel (tablet) wat volgens de regels verplicht aan boord moet zijn in Nederland en internationaal.
Praktisch: wat is verstandig om als kaartmateriaal aan boord te hebben?
Houd je aan doel en strekking van SOLAS V bepalingen (zie hiernaast/onderaan). Dat doe je door goed en wekelijks bijgewerkt kaartmateriaal bij je te hebben. Indien dat elektronisch kaartmateriaal is zorg dan ook voor twee onafhankelijke, bijgewerkte, systemen waarvan er tenminste één het blijft doen als de boordstroom c.q. plotter/MFD uitvalt (b.v. op een tablet). Kaarten van een licentiehouder van de door de overheid uitgegeven officiële navigatiekaarten (o.a. Imray, Navionics, C-Map, NV, Delius Klasing) worden regelmatig bijgewerkt n.a.v. officiële publicaties. Noteer jouw update data in het logboek.
Papieren kaarten kunnen een mooi overzicht verschaffen bij de planning en onderweg. Bij een dubbel uitgerust elektronisch systeem (b.v. iPad en plotter) kun je ervoor kiezen om het papier niet continue bij te werken en om de paar jaar te vervangen. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om in plaats van electronica in papieren kaarten wél (wekelijks) alle wijzigingen te verwerken en de kaart te vervangen bij elke nieuwe uitgave. Dat is op zich ook voldoende om aan de zorgvuldigheidseisen te voldoen.
Tip 1: gebruik twee verschillende kaartbronnen, b.v. NV en Navionics, omdat het nog wel eens voor komt dat er kleine verschillen tussen het materiaal zitten of verschillen in snelheid van verwerken van wijzigingen.
Tip 2: in de NV App kun je automatisch je positie en tijdstip op de kaart loggen met een ingestelde interval. Je kunt dat opvragen in het menu (links boven) onder ‘logbook’. Klik op de betreffende trip. De NV App op de iPad kan het niet aan om al het kaartmateriaal waarop je een abonnement hebt op te slaan. Je krijgt dan een melding dat er te weinig geheugenruimte is.Dat is een softwarebeperking die hardnekkig is. Je kunt hiermee omgaan door andere applicaties te sluiten maar beter is het om alleen die kaarten te downloaden die je voor je huidige trip nodig hebt en die na gebruik te wissen. Je kunt ze makkelijk weer uploaden als je ze weer nodig hebt; zolang je een geldig abonnement hebt. Als je even een kaart wil raadplegen die buiten jouw abonnement valt c.q. die je op dat moment niet geladen hebt, dan kan dat ook. Dat doe je door inzet menu (links boven) ‘Charts’ te selecteren. je komt dan in een menu waar rechts bovenin een slider staat om die kaarten zichtbaar te maken: geldt slechts voor 1 uur per dag.
Tip 3: Gebruik ook een actuele almanak om de aanloop van havens of ankerplaatsen te plannen, inclusief de geldende VHF kanalen voor haven en VTS sectoren (b.v. Reeds of Bloc Marine).
Tip 4: Actuele getijden en stroming zijn geïntegreerd in het meeste genoemde electronische kaartmateriaal of de betere weerApp. Kijk voor gebieden met beperkte diepgang op de App QuickTide.
Raster of Vector: hoezo inzoomen ? Digitale kaarten zijn vaak van het vector-type: die laten meer details (b.v. meer tonnen of een ondiepte) zien naarmate je verder in zoomt. Dat is prima maar je moet het wél weten en er bewust mee omgaan als je een route plant maar ook als je onderweg bent. Op een raster-kaart (b.v. NV) loop je dit risico niet: in feite is het een digitale kopie van een papieren kaart met daarover geprojecteerd de detailkaarten die op de papieren kaart apart staan. In de digitale versie kan dit tot storende overgangen leiden en soms ontbreken details op plekken waar je die nu net even zou willen bekijken.
Synchroniseren. Heb je het kaartmateriaal ook op de iPad staan dan kun je vaak thuis een route plannen en die in de boot synchroniseren met je plotter. Een tweede voordeel is dat een iPad (tablet) met eigen GPS je niet direct afhankelijk maakt van boordspanning. Je hebt dus altijd een back-up voor de plotter/MFD en GPS. Je kunt ook de kaart op een aparte Lap-top zetten maar zo'n apparaat aan boord kan minder handelbaar zijn tijdens het varen. In een Lap-top zit normaal geen ingebouwde GPS dus moet je die er apart op aansluiten. De accuduur van een lap-top is meestal beperkter dan die van een iPad (tablet).
Primaire navigatiebron is meestal de kaart die je op je plotter (MFD) gebruikt. Ook die kaart kan bij de meeste leveranciers via internet van updates worden voorzien. Let er op dat de kaart ook het hele gebied bestrijkt waar je op je reis naar toe gaat.
Welk kaartmateriaal voor de plotter (MFD)?
Hierboven werd al even een aantal uitgevers van kaartmateriaal genoemd. In het blad Yachting World van juli 2026 werden de resultaten van een vergelijking van de kwaliteit van zeven verschillende kaartuitgevers op een rij gezet. Het materiaal is een half jaar echt ,gebruikt zowel op kustreizen in het Caribisch gebied als rond Schotland en Spitsbergen. De App-versies zijn getest maar die zullen als het om het kaartmateriaal zelf gaat niet afwijken van eventueel beschikbare plotter-versies. De hardware en software waarop het materiaal draait zijn natuurlijk wel verschillend. Garmin/Navionics kwam samen met Timezero als beste uit de bus. Timezero is een profi-pakket: relatief duur en niet erg gebruikersvriendelijk volgens de test maar kwalitatief wel heel goed. Savvy Navvy en Navimetrix scoren het laagst. C-map, Aqua Map en ORCA scoren goed. NV werd niet meegenomen in deze test.
Tot zover de App’s maar op een reisboot willen we natuurlijk ook synchronisatie met de plotter zodat de in de App gemaakte route kan worden overgezet. Een route aanmaken op een tablet is vaak vele malen sneller dan een plotter en rustig op de bank zittend een route plannen is ook fijner. Nu wordt het echter ingewikkeld want er is een foute ontwikkeling gaande in ‘kaarten-land’. Waar het een aantal jaren geleden nog mogelijk was om allerlei verschillend kaartmateriaal op plotters te gebruiken (met uitzondering van Garmin) is dat de laatste jaren snel veranderd door het opkopen van kaartuitgevers door plotterfabfrikanten. Die sluiten vervolgens materiaal van de concurrent uit. Resultaat is dat de keuze voor een merk plotter steeds meer een keuze voor het merk kaartmateriaal betekent. Een ontwikkeling die in strijd lijkt met het EU-mededingingsrecht maar dit is waarschijnlijk een te kleine vis voor de EU om er een zaak van te maken. Misschien werkt het om een GPX-file aangemaakt in een App te uploaden naar een plotter maar van automatische synchronisatie is dan geen sprake.
Winnaar van de test, Navionics, is een paar jaar terug door Garmin gekocht. Gevolg is dat de nieuwe Navico (Simrad, B&G, Lowrance) serie-4 plotters ontoegankelijk zijn voor Navionics en NV. Alleen de, minder scorende, C-Map kan op deze plotters draaien. Laat C-Map nu toevallig een paar jaar geleden door Navico overgenomen zijn. Op de ‘oude’ serie-3+ plotters kunnen nog zowel Navionics als NV als C-map draaien. Door dit alles voelt Raymarine de bui al hangen en is dus ook snel bezig om eigen ‘Lighthouse’ kaartmateriaal te ontwikkelen. Kwaliteit daarvan is onbekend. Maar voorlopig draaien ook Navionics en C-Map nog op Raymarine plotters. Als Furuno om de hoek komt dan wordt het helemaal lastig. Daarop werkt Timezero maar dat is zoals gezegd duur profi-materiaal dat nogal gebruikers onvriendelijk is. In het verleden werkte Navionics ook op Furuno maar dat is door Navionics sinds 2022 gestopt. C-Map werkt wel op Furuno in een speciale versie. Op een Garmin plotter draait alleen een speciale versie van Navionics. Dit is een kleine bloemlezing van ontwikkelingen, geen precieze weergave van de compatibiliteit per merk en type plotter. Dat moet je echt zelf uitzoeken voor het type plotter dat je op dat moment wil kopen. Maar een gewaarschuwd mens telt voor twee.
Als je kiest voor een plottermerk gebaseerd op het beschikbare kaartmateriaal let dan op dat je daarmee ook een keuze maakt voor een radarmerk. Een goede radar kan technisch alleen samen werken met de plotter van het betreffende merk. Er zit een behoorlijk kwaliteitsverschil tussen radars dus het is wel iets om rekening mee te houden, zeker als GPS en AIS ontvangst gestoord worden is radar cruciaal. Op dit punt en mogelijke alternatieven zal ingegaan worden in een ander artikel over plotters. Zodra dat beschikbaar is komt hier een link naar dat artikel.
Tip: Kijk bij de keuze vooral ook naar de mogelijkheid om op de tablet of lap-top gemaakte routes te synchroniseren met de plotter en hoe goed dat werkt.
Tip: Kijk ook hoe moeilijk of makkelijk het is om kaartmateriaal te updaten en hoe vaak die updates worden aangeboden (SOLAS-eis: 1 x per week minimaal).
Tip: zijn sonar informatie en Points Of Interest (POI) van gebruikers voor iedereen beschikbaar? Veel afgelegen kustgebieden worden door officiële kaartenmakers nauwelijks in kaart gebracht: omdat ze voor de beroepsvaart niet van belang zijn. De verwerking van sonar materiaal van gebruikers kan veel inzichten verschaffen die heel erg bruikbaar zijn in moeilijke gebieden.
Tip: Kijk ook naar de prijs voor het materiaal en de updates voor alle gebieden waar je wil gaan varen.
Papier. Gelukkig is papier, i.t.t. electronische kaarten, compatibel met alle ogen die er naar kijken. Imray, NV en in mindere mate Delius Klasing (alleen Oostzeegebied) zijn uitgevers met een groot assortiment van papieren kaarten. Die papieren kaarten zijn vaak gecombineerd met App’s voor een digitale versie. Er zijn ook uitgevers van binnenlandse kaarten: NV , Kartenwerft en Quick Maritim voor (delen van) Duitsland. Imray geeft ook een overzichtskaart uit voor heel Europa en een overzichtskaart voor Frankrijk. Voor Nederland zijn de nieuwe atlas-uitgaven van de ANWB de meest complete. NV bestrijkt het deel van Nederland waar je met een mast kunt komen. De losse regio-kaarten van de ANWB worden niet meer uitgegeven. Zoek je een kaart van een meer afgelegen gebied neem dan contact op met Observator in Rotterdam die kunnen alle bijgewerkte kaarten ter wereld voor je regelen.
Van papieren kaart naar vaarwijzer.
Er is een soort tussenvorm van vaarwijzer en papieren kaart. Die zijn er voor Frankrijk, Duitsland en de Donau. Die boeken bevatten gedetailleerd kaartmateriaal en een beschrijving van de route. Ze bevatten niet of nauwelijks informatie over de omgeving van de steden en ligplaatsen. Voor die informatie moet je echt een vaarwijzer kopen b.v. van de Hollandia reeks, Imray of Delius Klasing. Soms zijn die ook als e-book verkrijgbaar. Het is aan te raden om eens in een winkel door die boeken te bladeren en te kijken welke vormgeving je het meest op prijs stelt. Qua kwaliteit ontlopen ze elkaar niet veel maar de detaillering kan het wel erg verschillen: een boek over de Duitse Oostzeekust is gedetailleerder dan een boek over de hele Oostzee. De Cruising Association heeft ook een groot aantal vaarwijzers voor het binnenland van Europa en sommige Noordelijke gebieden digitaal en op papier. Die zijn vaak actueler dan boeken van uitgevers. Voor leden zijn ze gratis digitaal beschikbaar.
De 'verplichte’ almanakken en Apps
Berichten aan Zeevarenden deel 1 is een boekwerk met heel veel informatie over veiligheid, routering een beschermde gebieden. Gratis downloaden; ieder jaar komt het uit. Een dergelijke uitgave bestaat ook in andere landen.
Alle actuele informatie over vaarwegen, bruggen, sluizen en havens vond je in de ANWB Wateralmanak deel 2 die jaarlijks uit kwam maar die wordt sinds 2025 niet meer uitgegeven. De informatie is nu in de eerder genoemde papieren kaarten-atlassen opgenomen die iedere twee jaar vernieuwd worden. De informatie is ook grotendeels verwerkt in de tablet versie van de voormalige ANWB kaarten: de Waterkaarten App.
Als je 'buitengaats' gaat kun je niet om een Almanak heen. De Reeds Almanac is de veelgebruikte papieren klassieker, ook de Almanak van de Cruising Association (Imray) wordt veel gebruikt omdat het i.t.t. Reeds ook de Oostzee bestrijkt. Minder bekend in Nederland maar wel erg goed is de Franse Bloc Marine almanak met App. Dit zijn allemaal voorbeelden almanakken waarin ook veel extra informatie staat. Het gaat er dan om hoe je een haven kunt aanlopen, welke marifoonkanalen je bij aanloopgebieden moet gebruiken, de actuele contactgegevens van de jachthaven en andere aanwijzingen. Je kunt ook zonder deze dikke boekwerken als je gebruik maakt van een App met haven- of anker informatie maar zorg wel voor info over VHF in VTS gebieden waar je doorheen komt. Navily is een veel gebruikte App voor havens en ankerplaatsen. Leden van de Cruising Association kunnen gratis gebruik maken van de vergelijkbare Captains Mate App. Naast deze Apps en almanakken is het handig om op Google Earth of vergelijkbare App te kijken hoe de haven of ankerplek er precies uit ziet.
Vaargidsen
Vaargidsen zijn erg handig als aanvulling op de kaart en de almanak of App. Ze bevatten vaak praktische tips en een beschrijving van de omgeving en het vaarwater. Vaak staan er ook gegevens in over havens maar omdat die gidsen meestal al een paar jaar oud zijn kan die info achterhaald zijn. Ook in de reisverhalen op deze site kun je dat soort gegevens vinden. Die verhalen zijn minder geordend en compleet maar vaak wel leuk om te lezen/bekijken als achtergrondinformatie. De vaarwijzers van de Hollandia reeks zijn het meest bekende voorbeeld in de Nederlandse taal. Het zijn goede gidsen maar beperkt als het om details gaat vergeleken met buitenlandse vaargidsen.
Voor veel binnenlandse vaargebieden zijn de combinaties van een papieren vaargids en kaartmateriaal verkrijgbaar, o.a. van Editions du Breil. Er staan bijvoorbeeld ook tekeningen met maten in van tunnels in Frankrijk of waar je van oever moet wisselen op sterk stromende rivieren in Duitsland. Franse vaarwijzers zijn eigenlijk altijd drietalig (Frans, Duits, Engels).
De fysieke gespecialiseerde nautische boekhandel is zo goed als uitgestorven. Er zijn goede gespecialiseerde webshop voor papier en de grotere scheepsartikelen winkels hebben meestal ook een aardige voorraad liggen. Kijk op de site van de uitgever even of je de laatste druk van een boek of kaart te pakken hebt. De almanakken kun je ieder jaar bij de betere watersportwinkels kopen of on-line bestellen.
Reisgidsen
Tot Slot
Het is zó sneu als je al decennia vaart, dus 'super ervaren' bent, maar nog steeds die eerste kaart hebt en dan aan de grond loopt omdat de tweede Maasvlakte er 'toen' nog niet was (volgens overleveringen is dit écht gebeurd). Dit is wel een bizar voorbeeld. Maar de realiteit is dat windmolenparken overal uit de grond worden gestampt: wat er vorig jaar nog niet was is er nu 'ineens' wel: en het zijn vaak grote gebieden waar je dan omheen moet. Ook verkeerscheidingsstelsels veranderen met enige regelmaat (in 2025 boven Texel) en zijn restricties bij de Duitse wadden ingesteld. Conclusie: goed, actueel kaartmateriaal is niet goedkoop maar als je het elektronisch doet door een in-App aankoop dan ben je voor rond de vijftig euro per regio, per jaar, klaar. Plotterkaarten kosten iets meer dan het dubbele van dit bedrag per jaar voor de verlenging. Al met al valt het in het niet bij de kosten van het onderhouden en varen van een boot.